Aurreko astekoa
- Zein dira bizi-zikloaren bost faseak?
- Zein da unerik arriskutsuena?
- Zenbat «ez dakit» atera zitzaizuen ezabatze-frogan?
3-2-1 auditoria
Non dago zure lana orain bertan?
27 min · banaka eta gero denen artean3-2-1 araua: hiru kopia gutxienez, bi euskarri desberdinetan, eta bat kanpoan (beste eraikin batean).
- Hartu zure lanik garrantzitsuena. Egiaztatu orain, ez memoriaz: benetan begiratu non dagoen.
- Bete hiru zenbaki:
- Zenbat kopia dituzu?
- Zenbat euskarri desberdinetan? (ordenagailua, kanpoko diskoa, NASa, hodeia, sakelakoa)
- Zenbat daude beste eraikin batean?
- Erantzun bi galdera zail:
- Zure ordenagailua gaur lapurtuko balute, zer galduko zenuke?
- Ikastetxean sute bat egongo balitz, zer galduko litzateke?
- Denen artean: zenbatek betetzen du 3-2-1? Eskuak altxatu.
1. Ia inork ez du betetzen. Ohikoena: bi kopia, euskarri bakarrean, denak leku berean.
2. «Hodeian dago» askotan sinkronizazioa da, ez kopia: fitxategia ezabatzen baduzu, hodeitik ere desagertzen da. Sinkronizazioa ez da babeskopia.
3. Arriskurik handiena ez da hondamendia: zure ordenagailua da. Eta hori bihar gerta daiteke.
Mailak: dena ez da leku berean gordetzen
Datu guztiek ez dute maiztasun eta abiadura bera behar. Geruzakako biltegiratzeak datu bakoitza euskarri egokienean jartzen du: azkarra eta garestia gutxi batzuentzat, motela eta merkea gainerakoentzat.
| Maila | Euskarria | Zertarako | Zure kasuan |
|---|---|---|---|
| 1 · Errendimendu handia | SSD, NVMe | Berehala behar dena | Proiektu bizia, timeline-a, cacheak |
| 2 · Primarioa | Disko mekanikoa, NASa | Maiz erabiltzen dena | Ikasturteko proiektuak |
| 3 · Babeskopia | NAS bigarrena, kanpoko diskoa | Gutxitan, baina gorde behar dena | Aurreko ikasturteak |
| 4 · Hotza | LTO zinta, hodeiko artxiboa | Ia inoiz, baina ezin da galdu | Masterrak eta elementu bereiziak |
Kontuz: zinta ez da zaharkitua. Artxibo profesionalaren estandarra da, eta arrazoi onengatik: 30 urteko iraupena, energiarik gabe (deskonektatuta dago), terabyte bakoitzeko prezio baxuena eta ransomware batek ezin du ukitu —ez baitago konektatuta—.
Desabantailak: irakurgailua garestia da, sekuentziala da (ez duzu fitxategi bat berehala ateratzen) eta katalogo bat behar du.
Maila artean mugitzea eskuz egiten bada, ez da egiten. Sistema profesionalek automatikoki mugitzen dituzte datuak: hilabete batez ukitu ez den proiektua 2. mailatik 3.era jaisten da bakarrik.
Datu-ingeniaritzaren etapak
Datuak erabilgarri egoteko, bide bat egiten dute:
| Etapa | Zer egiten den | Zure kasuan |
|---|---|---|
| Eskuratu | Iturri desberdinetatik jaso | Txartelak deskargatu |
| Garbitu | Akatsak, bikoiztuak eta hutsak kendu | Toma faltsuak eta fitxategi hondatuak baztertu |
| Eraldatu | Formatu komun batera ekarri | Proxyak sortu, izenak normalizatu |
| Integratu | Iturri desberdinak elkartu | Bideoa + audioa + partea sinkronizatu |
| Biltegiratu | Euskarri egokian gorde | Mailen araberako antolaketa |
| Metadatuak | Datuei buruzko datuak kudeatu | Etiketak, katalogoa, bilaketa |
Eta zeharka, prozesu osoan: segurtasuna eta araudia betetzea.
Zenbat kostatzen da ondo egitea?
Bost aukera, bost prezio
35 min · hiruko taldeakEgoera: ikasturte bateko material guztia gorde behar duzue —S11n kalkulatu zenuten kopurua— bost urtez.
- Bilatu prezio errealak bost aukeratarako:
- Kanpoko disko arruntak
- NAS bat diskoekin
- Hodeiko biltegiratze arrunta (GB/hilabete)
- Hodeiko artxibo hotza
- LTO zinta + irakurgailua
- Kalkulatu bost urteko kostu osoa bakoitzarentzat. Kontuan hartu: hodeian hilero ordaintzen da; diskoetan behin, baina ordezkatu egin behar dira.
- Gehitu berreskuratzeko kostua: dena jaitsi behar bazenu, zenbat?
- Orain aplikatu 3-2-1: hiru kopia nahi dituzue. Zein konbinazio da merkeena?
- Erantzun: zein aukeratuko zenukete ikastetxearentzat? Eta zuen lan pertsonalerako?
1. Artxibo hotza askoz merkeagoa da —maiz hamar aldiz—, baina berreskuratzeak denbora eta dirua eskatzen ditu. Ondo dago behin bakarrik erabiliko baduzu.
2. Aukerarik onena ez da bakarra: konbinazioa da. NASa + kanpoko diskoa + hodei hotza betetzen du 3-2-1 prezio arrazoizkoan.
3. Eta zenbaki bat aterako da: 3-2-1 betetzea uste baino merkeagoa da. Ez da dirua falta; ohitura da.
Idatzi politika
Zortzi lerroko biltegiratze-politika
17 min · taldeka- Idatzi zortzi lerro hurrengo lanerako biltegiratze-politika bat. Erantzun behar dio hauei:
- Errodaje-egunean: zenbat kopia eta non
- Nork egiten ditu eta noiz
- Nola egiaztatzen dira
- Nola izendatzen dira fitxategiak eta karpetak
- Proiektua amaitzean: zer artxibatzen da eta zer ezabatzen
- Non geratzen den kanpoko kopia
- Zenbat denboraz gordetzen den
- Nork daki hau guztia
- Egiaztatu: 3-2-1 betetzen du?
Zortzi lerro nahikoa dira. Politika bat ez da dokumentu handi bat: orri erdi bat da, denek irakurtzen dutena. Luzeegia bada, ez da betetzen.
Zer daramagu etxera
- 3-2-1: hiru kopia, bi euskarri, bat kanpoan. Ia inork ez du betetzen.
- Sinkronizazioa ez da babeskopia.
- Lau maila: SSDtik artxibo hotzera. Bakoitzak bere prezioa eta abiadura.
- Ondo egitea uste baino merkeagoa da: ohitura falta da, ez dirua.
Kopia bakarra duzunean, ez daukazu kopiarik.
Hiru galdera
1. Zer esan nahi du 3-2-1 arauak?
- Hiru diskotan, bi ordenagailutan, kopia bat hodeian
- Hiru kopia, bi euskarri desberdinetan, bat kanpoan
- Hiru urtez gordetzea, bi kopia eginda, behin egiaztatuta
- Hiru pertsonak kopia bat izatea bakoitzak
Erantzuna
b. Hiru kopia guztira, gutxienez bi euskarri-motatan, eta bat beste kokapen fisiko batean.
2. Zergatik ez da sinkronizazioa babeskopia?
- Motelegia delako
- Fitxategi bat ezabatuz gero, kopia guztietan ezabatzen delako
- Ez duelako Internet behar
- Fitxategi txikiekin bakarrik funtzionatzen duelako
Erantzuna
b. Sinkronizazioak berdintasuna mantentzen du, ez historia. Akats bat sinkronizatu egiten da; babeskopia batek atzera egiteko aukera ematen du.
3. Zer abantaila du LTO zintak ransomware baten aurrean?
- Zifratuta dagoela beti
- Ez dagoela konektatuta
- Antibirus integratua duela
- Oso azkarra dela
Erantzuna
b. Apalategian dagoen zinta bat ezin da sarearen bidez zifratu. Konexiorik eza da babesa.
Saio honetako hitzak
Hiztegi osoa: moduluaren hiztegia.