Aurreko astekoa
- Zer da OT eta zer da IT, adibide banarekin?
- Zergatik dago CIA triada alderantziz OTn?
- Zein zen tailerreko ebakidurako elementu kritikoena?
Saiatu ateratzen
Irteera-proba
37 min · bikoteka- Aukeratu zuen lanak edo datuak gordetzen dituzten zerbitzu bat: Drive, iCloud, WeTransfer, Frame.io, Instagram, YouTube, muntaia-programaren hodeia…
- Bilatu zerbitzuaren beraren webgunean lau galdera hauen erantzuna. Ez Google-n: haien orrian.
- Nire datu guztiak deskargatzeko aukerarik badago? Non?
- Zer formatutan ateratzen dira? Beste programa batek irekiko ditu?
- Zenbat denbora behar da? Mugarik badago?
- Kontua ixten badut, zenbat denboraz gordetzen dituzte nire datuak?
- Kronometratu: zenbat minutu behar izan dituzue lau erantzunak aurkitzeko? Zenbat aurkitu dituzue?
- Idatzi zerbitzuari nota bat 0tik 10era: zenbat erraz da hemendik ateratzea?
1. Sartzeko informazioa lehen pantailan dago. Ateratzekoa, ez. Batzuetan ez dago inon.
2. Deskargatzen dena askotan ez da erabilgarria: proiektua bere formatu propioan ateratzen da, edo argazkiak metadatuik gabe. Datuak dituzu, baina ezin dituzu erabili.
3. Hori ez da ustekabea. Diseinu-erabaki bat da, eta izena du: lock-in.
Lau galdera erabaki bakoitzean
Teknologia bat aukeratzen duzun bakoitzean —zuk, edo enpresa batek— lau gauza erabakitzen ari zara epe luzera. Ez dira teknikoak: estrategikoak dira.
| Ardatza | Galdera | Adibidea zure sektorean |
|---|---|---|
| Teknologia-menpekotasuna | Norena da sistemaren kontrola? Erabat gaude hornitzailearen mende? | Muntaia-programa baten harpidetza: ordaintzeari utziz gero, proiektua ez da irekitzen |
| Itzulgarritasuna | Erabakia atzera bota daiteke? Zenbatean? | Bost urteko lanak plataforma batean: nola eramaten dituzu beste batera? |
| Datuen kontrola | Nork gordetzen ditu? Nola erabiltzen dira? Seguru daude? | Bezeroaren materiala hirugarren baten zerbitzarietan, beste herrialde batean |
| Eskalagarritasuna | Hazteko balio du? Zenbat kostatzen da hedatzea? | Ikasgela batentzat ondo doan sistemak ikastetxe osorako balio du? |
Zerbitzu bat doakoa bada eta enpresak dirua irabazten badu, zerbait ari zara ordaintzen. Ohiko esaldia da: «doakoa bada, produktua zu zara». Ez da beti hala —software librea ere doakoa da—, baina galdera beti egin behar da: nork ordaintzen du hau, eta zerekin?
Pizza zerbitzu gisa
Kontrolaren eta erosotasunaren arteko oreka ulertzeko analogia klasikoa:
| Pizza | Informatikan | Postprodukzioan | Kontrola |
|---|---|---|---|
| Etxean egin, dena zerotik | On-premise | Zure ekipoa, zure NASa, zure backupa | Osoa, baina lana eta jakintza behar dira |
| Orea erosi eta zuk osatu | IaaS | GPUdun makina birtual bat alokatu eta softwarea zuk jarri | Handia |
| Izoztua, labean sartu | PaaS | Transkodeatze- edo render-plataforma bat | Ertaina |
| Etxera ekartzea | SaaS | Frame.io, Creative Cloud, Drive | Txikia |
| Jatetxean jan | Zerbitzu osoa | Postprodukzio osoa kanpora ematea | Bat ere ez |
Ez da zutabe bat bestea baino hobea. Batzuetan erosotasuna aukeratzen da jakinaren gainean; hori da erabaki ona. Erabaki txarra jakin gabe aukeratzea da.
Dimasen kasua
Burdindegia automatizatzen
30 min · hiruko taldeakDimas inguruko burdindegi handienetako baten arduraduna da. Online eta aurrez aurre saltzen du. Hazi nahi du, baina zeregin errepikakorretan itotzen da: produktuak apalategian jartzea, iraungitze-data dutenak aurrean jartzea, eskaerak apalategiz apalategi biltzea, produktu salduenak identifikatzea eta inbentarioa eguneratzea —webgunean eta fisikoki—.
Bi arazo nagusi ditu: langileen kostua eta eskaera-bolumena. Gainera, langileek ez dute asko irauten: lan errepikakorra dela diote.
- Zerrendatu Dimasen bost zeregin eta markatu zein diren automatizagarriak.
- Zeregin bakoitzeko, esan zer datu beharko litzatekeen eta zer sentsore edo sistema.
- Erabaki zer den IT eta zer OT zure proposamenean. Non dago atebidea?
- Aplikatu lau ardatzak: zein da menpekotasun handiena sortzen duen erabakia?
- Idatzi hamar lerroko txosten bat Dimasentzat.
Dimasen arazoa ez da teknologikoa hasieran: prozesu bat da. Eta konponbideak bloke honetako lau saioak batzen ditu: sentsoreak eta geruzak (S03), IT eta OT (S04), eta erabakiaren lau ardatzak (S05).
Zer daramagu etxera
- Teknologia bat aukeratzea erabaki estrategikoa da, ez teknikoa.
- Lau ardatz: menpekotasuna, itzulgarritasuna, datuen kontrola, eskalagarritasuna.
- Sartzea beti da erraza. Ateratzea da neurria, eta ia inork ez du hori dokumentatzen.
- Erosotasuna aukeratzea zilegi da; jakin gabe aukeratzea, ez.
Sartzeko atea zabala da beti. Neurtu irteerakoa.
Bloke hau hemen ixten da. Ebaluatzen dena: S04ko tailerraren mapa (bi zirkuluak, ebakidura eta hutsegiteen analisia) eta Dimasen txostena. Datorren astean proba labur bat egingo dugu bloke osoari buruz.
Hiru galdera
1. Zer da lock-in efektua?
- Zerbitzu bat erabiltzeko pasahitza behar izatea
- Sistema batetik ateratzea oso zaila edo garestia izatea
- Datuak zifratuta egotea
- Zerbitzua doakoa izatea hasieran
Erantzuna
b. Behin sisteman sartuta, migrazioa teknikoki konplexua edo ekonomikoki jasanezina bihurtzen da. Itzulgarritasunaren ardatzarekin lotuta dago.
2. Zure ekipoa, zure NASa eta zure backupa erabiltzea zein ereduri dagokio?
- SaaS
- PaaS
- IaaS
- On-premise
Erantzuna
d. Dena zurea da eta dena zuk kudeatzen duzu: kontrol osoa, baina lana eta jakintza behar dira. Pizzaren analogian, etxean egitea.
3. Zein ardatz neurtu zenuen irteera-proban?
- Eskalagarritasuna
- Itzulgarritasuna
- Datuen kontrola
- Teknologia-menpekotasuna
Erantzuna
b. Erabakia atzera botatzeko erraztasuna neurtu zenuten: datuak ateratzea, formatua eta epeak. Hala ere, hirurak daude lotuta: irteera zaila bada, menpekotasuna handia da.
Saio honetako hitzak
Hiztegi osoa: moduluaren hiztegia.